Manastir Tresije
Mediji ga zovu „Sveta gora nadomak Beograda" - i s razlogom. Iznad strmo usečenog korita potoka Male Tresije, na severozapadnoj padini Kosmaja, već sedam vekova traje manastir Tresije: srpsko duhovno gnezdo koje je preživelo turske progone, požare i zapuštanja, da bi se uvek vraćalo u život.
Veruje se da je manastir osnovan oko 1309. godine, mada se sporenje oko ktitora vodi i danas - jedni navode srpskog kralja Dragutina, drugi despota Stefana Lazarevića. Sigurno je da je upravo u doba despota Stefana, početkom XV veka, Tresije doživeo svoj najveći procvat i postao jedan od najvažnijih prepisivačkih centara srednjovekovne Srbije - mesto gde su nastajale i prepisivane ćirilske rukopise dok je Srbija već polako padala pod turski jaram. Turski popis iz 1560. još beleži „manastir Tres" sa dvanaest kaluđera; potom su decenije ratova i pustošenja ostavile samo ruševinu. Obnovljen je 1709. godine kada su iz manastira Rakovica kod Beograda došli kaluđeri sa igumanom Visarionom; ponovo je oronuo i konačno obnovljen 1950. godine.
Crkva pripada Raškoj graditeljskoj školi - jednobrodna građevina sa trostrano izvedenom apsidom i poluobličastim svodom od klesanog kamena. Posvećena je Svetim Arhanđelima Mihailu i Gavrilu (slava: Aranđelovdan, 21. novembar). Na ulazu posetioca dočekuje freska Svetog Arhanđela Gavrila, a u manastiru se čuvaju ikone iz okolnih crkava među kojima su dela Jeremije Mihailovića iz XIX veka. Oltar je dobio nadimak „Miomirisni oltar" zbog mirisnih ikona koje se na njemu nalaze. Posebnu istorijsku vrednost ima Psaltir iz 1641. godine koji je nekada bio u Tresijama - danas se čuva u manastiru Hilandar na Svetoj Gori, povezujući ovaj kosmajski kutak direktno sa srpskom Svetom Gorom.
Tresije se nalaze u selu Rogača (opština Sopot), oko 30 km južno od Beograda, 6-7 km od Sopota i 15 km od Mladenovca. Pristup je asfaltnim putem do manastira. Tresije su prirodni deo „kruga manastira despota Stefana" zajedno sa Pavlovcem i Kasteljanom - klasičan jednodnevni obilazak Kosmaja koji povezuje vidikovac na Belom Kamenu, Spomenik kosmajskom partizanskom odredu i sva tri srednjovekovna manastira.
